ਪਿਛਲੇ ਬਲੌਗ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਕਿ ਕਾਜ਼ੀ ਰੁਕਨੁੱਦੀਨ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਰੱਬ ਇੱਕ ਹੈ, ਤਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਕਿਤਾਬਾਂ (ਤੌਰਾਤ, ਜਬੂਰ, ਇੰਜੀਲ ਅਤੇ ਕੁਰਾਨ) ਕਈ ਕਿਉਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਚਾਰ ਤੱਤ—ਮਿੱਟੀ, ਪਾਣੀ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਅੱਗ—ਸਰੀਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਚਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੂਹਾਨੀ ਪੂਰਨਤਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਹੁਕਮ ਹੀ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰੱਬ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ।
ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਾਂ। ਕਾਜ਼ੀ ਰੁਕਨੁੱਦੀਨ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹੈ ਕਿ
ਨਬੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਹਨ।……
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ
ਕਾਜੀ ਰੁਕਨੁੱਦੀਨ ਜੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੇ ਨਾਨਕ ਜੀ! ਕੁਰਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਸਤਫਾ ਇੱਕ ਖਾਸ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਨ। ਉਹ ਪਾਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸਾਇਆ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਰਸੂਲ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਨਬੀ ਦਾ ਰੂਪ ਨੂਰਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਕਿਆਮਤ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰਹੇਗਾ। ਰੁਕਨੁੱਦੀਨ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਿਆਮਤ ਦਾ ਦੌਰ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਬੀ ਨੇ ਪਾਕ ਕਲਮਾ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਤ ਹਨ, ਉਹ ਭਿਸਤ (ਜੰਨਤ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ।
ਜਵਾਬ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ
ਜੇ ਅਸੀਂ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਾਅਵਾ ਇਹ ਸੀ
ਕਿ ਕੁਰਾਨ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਸਤਫਾ ਇੱਕ ਖਾਸ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਨ। ਉਹ ਪਾਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸਾਇਆ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਰਸੂਲ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਨਬੀ ਦਾ ਰੂਪ ਨੂਰਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਕਿਆਮਤ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰਹੇਗਾ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਰੁਕਨਦੀਨ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰੱਬ ਇੱਕ ਹੀ ਨੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਮਨੁੱਖ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਰੱਬ ਦੀ ਰਹਿਮਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਰੱਬ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਮਾਣਾ ਅਤੇ ਬੇਸਹਾਰਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਰੀਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰੱਬ (ਅਲਾਹ) ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਣਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਜੀਣਾ ਹੈ। ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਈ ਹਨ, ਅਖੀਰ ਸਭ ਰੋਂਦੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਸਰੀਰ ਕਦੇ ਸਦਾ ਲਈ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਤੇ ਦੂਜਾ ਦਾਅਵਾ ਕਾਜ਼ੀ ਜੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ
ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਿਆਮਤ ਦਾ ਦੌਰ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਬੀ ਨੇ ਪਾਕ ਕਲਮਾ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਤ ਹਨ, ਉਹ ਭਿਸਤ (ਜੰਨਤ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਇਸਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਝਣ ਤੱਕ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਦੁਨੀਆ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਰੂਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਦੋਜ਼ਖ ਦੀ ਅੱਗ ਜਲਦੀ ਹੈ। ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਕ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵ (ਰੂਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਦੀ ਹੈ) ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਨਾਮ ਜਪੇ। ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਅੱਗ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਦੋਜ਼ਖ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਬੰਦਗੀ ਦੋਜ਼ਖ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਝੂਠੇ ਕਰਮ ਅੱਗ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਾਹਰੋਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਮੈਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਅੱਗੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੱਚੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਸੱਚੀ ਇਬਾਦਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਚਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਇੱਕ ਹੀ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਦਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨ। ਹੇ ਕਾਜ਼ੀ! ਤੂੰ ਇਹ ਚਾਰ ਰਾਹ ਸਭ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਦੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਮੀ ਬਣ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਨੇਕੀ ਤੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਸਿਖਾ। ਤੀਜਾ ਆਪਣੀ ਨੀਅਤ ਸਹੀ ਕਰ ਅਤੇ ਹਰਾਮ-ਹਲਾਲ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰ। ਚੌਥਾ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਮਹਿਮਾਨ ਸਮਝ ਅਤੇ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਸੱਚਾ ਧਰਮੀ ਬਣ ਕੇ ਇਸ ਦੋਜ਼ਖ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜਲਦੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਹੀ ਰਸਤੇ ਤੇ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਇੱਕੋ ਰੱਬ ਦੇ ਨੂਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ। ਰੱਬ ਇਕੋ ਹੈ, ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ।
ਨਾਨਕ ਜੀ ਇਹ ਸੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੁਕਨਦੀਨ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਜਵਾਬ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਰੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਬ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੇਂ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਇਹ ਮਹਾਨ ਸੰਸਾਰ ਰਚਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੀਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪੀਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਬੇਅੰਤ ਜਹਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਅੰਤ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਅੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ; ਨਾਨਕ ਜੀ ਇਹ ਗੱਲ ਬਿਬੇਕ (ਸਮਝ) ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਵ ਜਿਵੇਂ ਬਿਨਾਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੀਆਂ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਨਾਂ ਬਿਬੇਕ (ਸਹੀ ਸਮਝ) ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚ ਅਤੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਬਣਨ ਲਈ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ (ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ) ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਵਿੱਚ ੮੪ ਲੱਖ ਜੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਤਮਾਵਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਵੱਡਾ ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਖੁਦਾ ਅੱਗੇ ਨਿਵਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਪੀਰ-ਫਕੀਰ ਸੱਚੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਨਿਵਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਉਸਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਰੱਬ ਦਾ ਦਰਬਾਰ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਕੇਂਦਰ ਇਕੋ ਹੈ। ਹੇ ਰੁਕਨਦੀਨ! ਜੇ ਤੂੰ ਸਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੱਬ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਵੇਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਵੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇਂਗਾ।
ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਖਾਹਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈਆਂ ਕਰਕੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਸਮਾਂ (ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ) ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅੰਦਰੋਂ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਿਆਮਤ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਖੁਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਤੌਰਾਤ, ਇੰਜੀਲ, ਜ਼ਬੂਰ ਅਤੇ ਕੁਰਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ — ਇਹ ਚਾਰ ਧਾਰਮਿਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਕੁਰਾਨ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਵੇਖ ਲੈ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਝੂਠੀ ਕਸਮ (ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ) ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜੀਵਨ ਜੁਗਤ ਐਸੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਸਤੇ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਕੁਰਾਨ ਦੀ ਕਸਮ (ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ) ਖਾ ਕੇ ਵੀ ਦੁਨਿਆਵੀ ਲਾਭ ਲਈ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਲਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਅੰਦਰ ਸੜਦੇ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਕਲੇਸ਼ ਸਹਿੰਦਿਆਂ ਹਨ — ਇਹ ਗੱਲ ਨਬੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।
Teachings of Guru Nanak 